Khi xe Trung Quốc ra nước ngoài: thách thức dịch vụ, phụ tùng và uy tín

Thương hiệu ô tô muốn thắng ở thị trường nước ngoài không chỉ cần bán được xe. Những cam kết về bảo hành, mạng lưới đại lý và khả năng cung ứng phụ tùng suốt nhiều năm sau đó mới là yếu tố quyết định uy tín của một thương hiệu trên đất khách. Vấn đề này được nhắc lại nhiều lần trong các báo cáo và bài viết gần đây, khi một số hãng Trung Quốc vấp phải phản ứng mạnh mẽ ở các thị trường như Thái Lan và khu vực Đông Nam Á.

Bài học từ Thái Lan: khiếu nại nhiều, áp lực chính sách tăng

Thông tin công bố cho thấy căng thẳng giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng ở Thái Lan đang lên. Văn phòng Ủy ban Bảo vệ Người tiêu dùng Thái Lan báo cáo tổng cộng 1.348 vụ khiếu nại liên quan tới xe điện trong giai đoạn 2024–2026; trong đó 556 vụ gửi trực tiếp tới văn phòng này và 792 vụ đến Hội đồng Người tiêu dùng Thái Lan. Cấu trúc khiếu nại cho thấy gần một nửa lượng đơn liên quan tới lỗi sản phẩm, chiếm 47,3% tổng số.

Con số đó không phải là vấn đề nhỏ khi cân nhắc độ phổ biến của một số thương hiệu: trước tháng 6/2026 có hơn 25.000 chiếc của một nhãn xe điện Trung Quốc đang lưu hành tại Thái Lan, nhưng thương hiệu này lại phải đối mặt với hơn 220 khiếu nại riêng lẻ và công ty mẹ thậm chí đã nộp đơn phá sản tại Trung Quốc. Hệ quả là cơ quan chức năng Thái Lan tiến hành thanh tra đại lý và phòng trưng bày, tập trung vào tuyên bố hiệu năng pin và điều khoản bảo hành.

Chính sách siết chặt: nhãn, bằng chứng lỗi và yêu cầu nội địa hóa

Thái Lan đã áp dụng một loạt biện pháp nhằm tăng trách nhiệm của nhà sản xuất và thúc đẩy sản xuất trong nước. Kể từ tháng 3/2026, tất cả xe bán tại Thái Lan phải có nhãn tiếng Thái mô tả thông số chi tiết. Luật khiếu nại được sửa đổi để chuyển gánh nặng chứng minh sang phía người bán trong một khoảng thời gian nhất định sau khi giao xe — điều này khiến nhà phân phối chịu trách nhiệm nhiều hơn khi khách hàng báo lỗi.

Sau đó là các điều kiện về tỷ lệ nội địa hóa: chương trình ưu đãi buộc doanh nghiệp sản xuất 2 xe thuần điện nội địa cho mỗi xe nhập khẩu trong năm 2026, và tăng lên 3 xe trong năm 2027. Thêm vào đó, kể từ 1/7/2026, pin nhập khẩu không được tính vào tỷ lệ nội địa hóa, nghĩa là nhà sản xuất muốn hưởng ưu đãi phải sản xuất pin ngay tại Thái Lan. Những quy định này đặt ra rào cản cao hơn cho hãng xe chỉ dựa vào lợi thế chi phí sản xuất ở Trung Quốc mà chưa có mạng lưới phục vụ dài hạn.

Chi phí và biên lợi nhuận: áp lực từ cả hai phía

Chi phí sản xuất ở nước sở tại có thể cao hơn: các phân tích nêu rằng sản xuất một chiếc xe điện tại Thái Lan đắt hơn khoảng 20% so với sản xuất tại Trung Quốc. Con số này ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược cạnh tranh bằng giá, vốn là vũ khí giúp xe Trung Quốc mở rộng ở Đông Nam Á.

Ở phía trong nước, ngành xe Trung Quốc đang chịu tác động về biên lợi nhuận: báo cáo trích dẫn biên lợi nhuận toàn ngành ở mức 3,4%, và biên lợi nhuận chỉ của khâu sản xuất xe nguyên chiếc chỉ còn 1,5%. Áp lực giảm chi phí đã khiến nhiều doanh nghiệp rút ngắn chu kỳ nghiên cứu – phát triển. Trong bối cảnh đó, số lượng triệu hồi tăng cao cũng làm dấy lên lo ngại về chất lượng sản phẩm: một báo cáo nêu ra hơn 50 thông báo triệu hồi trong nửa đầu năm 2026 với khoảng 1,65 triệu xe liên quan, và pin động lực được xác định là nguyên nhân chính.

Tác động ở Việt Nam: thị phần tăng, câu hỏi về dịch vụ bảo hành

Thị trường Việt Nam cũng chứng kiến lượng xe nhập khẩu tăng nhanh: trong 4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam nhập 72.290 xe nguyên chiếc, trong đó 23.723 chiếc có xuất xứ Trung Quốc, tăng 68,61% so với cùng kỳ. Riêng trong tháng 1/2026, xe Trung Quốc chiếm 44,3% tổng lượng xe nhập khẩu, vượt qua Indonesia và Thái Lan trong con số thống kê đó. Dù vậy, công cụ chính sách tại Việt Nam khác biệt: hiện đang có chính sách miễn 100% lệ phí trước bạ cho xe điện đến ngày 28/2/2027 mà không phân biệt xe nhập khẩu hoặc lắp ráp và không gắn với tỷ lệ nội địa hóa.

Điểm mấu chốt với người mua là thời gian duy trì mạng lưới dịch vụ và nguồn phụ tùng sau khi xe đã rời đại lý. Một số quan chức và lãnh đạo trong ngành cảnh báo: nếu doanh nghiệp hoạt động yếu ngay tại thị trường nội địa thì việc bung ra nước ngoài có thể phản tác dụng, làm tổn hại danh tiếng chung của nhóm thương hiệu quốc gia.

Vấn đề thương hiệu: đề xuất kiểm soát xuất khẩu

Một góc nhìn nổi bật từ lãnh đạo thương hiệu cho rằng cần có ngưỡng nhất định cho hoạt động xuất khẩu. Lập luận đưa ra là: doanh nghiệp thiếu năng lực khi ra nước ngoài sẽ làm tổn hại đến danh tiếng tập thể của các thương hiệu từ cùng quốc gia. Đề xuất này được phát biểu tại một diễn đàn ngành và xuất phát từ người phụ trách thương hiệu của BYD — một hãng dẫn đầu doanh số xe điện tại Trung Quốc — điều này cho thấy mối lo không chỉ là cạnh tranh mà còn là bảo vệ hình ảnh quốc gia trong lĩnh vực ô tô.

Hướng xử lý ở phía doanh nghiệp và nhà quản lý

Trước thực tế khiếu nại tăng và chính sách siết chặt ở một số nước, các hãng và cơ quan quản lý có thể cân nhắc một số bước cơ bản (dựa trên diễn biến đã được báo cáo): xây dựng mạng lưới bảo hành bền vững trước khi mở rộng thị trường; minh bạch hơn trong công bố hiệu năng (đặc biệt với pin); và chú trọng quản trị chất lượng để giảm rủi ro triệu hồi hàng loạt.

Ở chiều ngược lại, nhà nước các nước nhập khẩu có thể dùng công cụ chính sách (nhãn, điều kiện nội địa hóa, tiêu chuẩn kỹ thuật) để bảo vệ người tiêu dùng và khuyến khích sản xuất địa phương, như trường hợp Thái Lan đã thực hiện.

Kết luận: rủi ro ngắn hạn, quyết định dài hạn

Những con số và động thái vừa qua cho thấy mở rộng thị trường quốc tế là một hành trình dài và tốn kém đối với các hãng xe. Bán hàng ở nước ngoài chỉ là bước khởi đầu; thách thức thực sự là duy trì dịch vụ, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và giữ vững uy tín trong nhiều năm. Thời gian tới sẽ cho thấy khả năng thích ứng của từng thương hiệu, khi những chiếc xe bán ra hôm nay bắt đầu chạy qua các chu kỳ bảo hành và sử dụng dài hạn.

Các câu hỏi thường gặp

1. Tại sao khiếu nại ở Thái Lan lại tăng cao?

Theo báo cáo, nguyên nhân chính là lỗi sản phẩm—chiếm 47,3% các khiếu nại về xe điện—kèm theo việc một số nhà phân phối chưa có hệ thống bảo hành và phụ tùng vững chắc, dẫn tới nhiều phản ánh lên cơ quan bảo vệ người tiêu dùng.

2. Quy định mới của Thái Lan thay đổi gì cho doanh nghiệp?

Những thay đổi bao gồm yêu cầu dán nhãn tiếng Thái, chuyển nghĩa vụ chứng minh lỗi sang người bán trong một khoảng thời gian nhất định, và các yêu cầu nội địa hóa sản xuất (tỷ lệ sản xuất trong nước liên quan tới số xe nhập khẩu). Ngoài ra, pin nhập khẩu không còn được tính vào tỷ lệ nội địa hóa từ 1/7/2026.

3. Việt Nam có áp dụng các biện pháp tương tự không?

Hiện tại, Việt Nam được ghi nhận miễn 100% lệ phí trước bạ cho xe điện đến 28/2/2027 mà không phân biệt nguồn gốc nhập khẩu hay lắp ráp, và không gắn với tỷ lệ nội địa hóa. Các biện pháp kiểu Thái Lan (nhãn, yêu cầu nội địa hóa) chưa được nêu tương tự trong báo cáo trích dẫn.

Thông tin và số liệu trong bài lấy từ các công bố báo chí và báo cáo ngành đã được công bố công khai trong giai đoạn 2024–2026.